Historia parafii i kościoła p.w. św. Zygmunta w Słomczynie

Historia parafii to nie zbiór uporządkowanych zdarzeń i prób ich interpretacji, syntez, uogólnień. To dziejąca się i ciągle odnawiająca historia zbawienia osób, które w swym pielgrzymowaniu do Pana, zahaczyły o ziemie objęte naszą parafią. Osób, które prowadziły nas i prowadzą ku ponownemu spotkaniu z Chrystusem. Osób, które tu żyły, tu zadawały sobie najważniejsze pytania, i tu odpowiadały na nie pozostawiając ślad w kształcie polskiej kultury katolickiej i dziedzictwie materialnym. Przyjrzymy się im bliżej…

Ziemie naszej parafii musiały być zasiedlone już w czasach rzymskich, skoro w okolicach niedalekiego Czerska odnaleziono monety wybijane za rządów cesarzy Tytusa i Marka Aureliusza, czyli na przełomie I i II w. Rzymianie ze swoimi legionami tu się nie zapuszczali, ale handel dosięgnął i naszych terenów.…

Parafia Słomczyn (dawniej – Cieciszew) jest najstarszą parafią w dekanacie konstancińskim i jedną z najstarszych w całej archidiecezji warszawskiej. ks. prof. Józef Nowacki, autor monumentalnego dzieła „Dzieje archidiecezji poznańskiej” przypuszcza, iż powstała ona w początkach XIII w. (opracowana przez niego mapa archidiak0natu czerskiego diecezji poznańskiej z X-XIII w. - obok). Swą hipotezę opiera na fakcie, iż jednym z trzech patronów parafii, o których mowa na przestrzeni wieków, jest św. Prokop, mnich benedyktyński z Bohemii, który został kanonizowany przez Innocentego III w 1204 r. Jego kult szybko w tamtych czasach się rozszerzał, a trzeba pamiętać, że czeski ród przemyślidów miał wielkie wpływy w Polsce.

Ale to tylko hipoteza. Pierwszy znany z imienia proboszcz (pleban) to Bolesta - wiadomo, że na ziemiach naszej parafii działał w 1398 r. Ponieważ nie zachowały się zapisy o erygowaniu parafii przyjmuje się, iż jej oficjalne datowanie rozpoczyna się rok później, czyli w 1399 r. I taką datę umieszczono na pamiątkowej tablicy (kilka zdjęć - tutaj>>) w Cieciszewie, jednej z wiosek dzisiejszej parafii, leżącej w pradolinie Wisły, na placu gdzie później wzniesiony został pierwszy kościół. Ciekawe, że na tej tablicy, wystawionej w 1999 , na 600-lecie parafii, jako patronów parafii wymienia się - oprócz św. Zygmunta - św. Rocha. Byłby on zatem trzecim patronem naszej parafii…

Wiemy, że ufundował go Mrościsław Cieciszewski, hrabia Roch, w początkach XV w. (rok 1412 wymieniony w późniejszym, pochodzącym z 1661 r. sprawozdaniu z wizytacji bpa Tolibowskiego, jest zapewnie nieprawidłowy, gdyż wymienia bpa Andrzeja Bnińskiego jako konsekratora, a który biskupem został mianowany dopiero w 1438 r. W 1412 r. biskupem był bp Wojciech Jastrzębiec, poźniejszy prymas Polski i Litwy). Drewniany kościół prawdopodobnie poświęcił biskup poznański Andrzej Łaskarz z Gosławic (1362-1426), m.in. kanclerz królowej Jadwigii i aktywny uczestnik - wygłosił tam co najmniej dwa kazania/mowy - soboru w Konstancji. Musiało to być zatem w latach 1414-26 r., gdy Łaskarz piastował urząd biskupi.

Od samego początku patronem był św. Zygmunt, król i męczennik, choć w późniejszych latach (w szczególności w czasie wizytacji w 1603 r.) jako patron wymieniany był też wspomniany już św. Prokop.

Związki z archidiecezją poznańską stają się oczywiste, jeśli pamiętać będziemy o tym, iż diecezja warszawska – jako część archidiecezji poznańskiej - erygowana została dopiero w 1798 r., natomiast archidiecezja warszawska powstała dopiero w 1818 r. Do tego czasu parafia podlegała arcybiskupowi poznańskiemu…

Już w 1439 r. odwiedził parafię bp. Andrzej Bniński (ten sam, który później w 1454 r. poświęcił kościół św. Anny w Warszawie, dziś kościół akademicki, †1479), by rozstrzygnąć spór o lokalizację nowego kościoła i nowych domostw dla plebana, wikarego i innych usługujących w kościele. Oznaczałoby to, że stary kościół – a może tylko plebania? - uległ zniszczeniu (pożar, powódź? – Cieciszew leży wszak tuż nad Wisłą). Zdecydowano, że nowy kościół zostanie postawiony na miejscu starego. Postawiono go w ciągu paru lat i już ok. 1441 r. bp. Bniński poświęcił go.

W 1548 r. bp Benedykt Izdbieński przeniósł, na prośbę plebana Jakuba Cieciszewskiego (i jego ojca Andrzeja), z niedzieli po św. Bartłomieju (jak katedry poznańskiej) na niedzielę po św. Mateuszu (święto liturgiczne św. Mateusza obchodzone jest w dzisiejszych czasach 21 września, a nasze święto - poświęcenia kościoła w Słomczynie – pod koniec października).

W 1580 r. do parafii należały 22 miejscowości, prawie wszystkie należące do rodu Pierzchałów (Cieciszewskich, Turowskich, Oborskich, a także – w 1439 r. – Czosnowkich).

W 1603 r. biskup poznański Wawrzyniec Goślicki (w kościele św. Katarzyny na Służewie znajduje się tablica ku jego czci) wizytował kościół, naonczas jeszcze drewniany, pod wezwaniem św. Zygmunta i św. Prokopa. Kościół miał wówczas 6 ołtarzy i 2 kaplice z altariami lokalnych możnowładców, Oborskich i Cieciszewskich. Jedną ufundował w 1514 r. kasztelan wyszogrodzki, drugą zaś - miejscowy pleban i dziedzic Cieciszewa, Stanisław Cieciszewski.

Podczas najazdu szwedzkiego kościół został, jak znaczna większość polskich zabytków i kościołów, ograbiony. W tym potopie najeźdźcy zniszczyli także ołtarze…

Już 13.ix.1661 r. biskup poznański Wojciech Tolibowski poświęcił w kościele cieciszewskim 3 nowe ołtarze.

W 1660 r. do parafii cieciszewskiej należało 29 miejscowości.

Wisła zawsze zagrażała parafiii, ale w XVIII w. zagrożenie musiało się stać na tyle poważne, że Hieronim Wielopolski, Pan na Żywcu i Pieskowej Skale, dziedzic dóbr w pobliskich Oborach, zdecydował sie na wzniesienie w Słomczynie, w latach 1719-1725, murowanego kościóła i zatroszczył się o przeniesienie tam siedziby parafii. Kościół został konsekrowany w 1737 r. przez biskupa poznańskiego Stanisława Józefa Hozjusza - patrz wizerunek po prawej.

Kościół w Cieciszewie prawdopodobnie już wtedy nie istniał (kolejna powódź?), o czym świadczą zapisy o ślubach z tego okresu: miały one miejsce w różnych wioskach parafii, tak jakby parafia była pozbawiona swej własnej świątyni…

W XIX w. kościół co najmniej raz był odnawiany (w 1821 r.)

Na początku XX w. staraniem proboszcza ks. Wincentego Tymienieckiego, późniejszego pierwszego biskupa ordynariusza łódzkiego, ze wsparciem Elżbiety z Wodzickich Potulickiej, należącej rodu Potulickich w XIX w. posiadających w okolicach rozległe dobra (między innymi dzisiejszego Konstancina), dobudowane zostały dwie boczne nawy z prezbiterium, zakrystią i fasadą.

Dzwony konsekrował w 1892 r. biskup Kazimierz Ruszkiewicz, sufragan warszawski.

Murowaną dzwonnicę natomiast zbudowano w 1902 r. (niektóre źródła mówią o początkach dzwonnicy jeszcze w XVIII w., o czym świadczyłaby wcześniejsza konsekracja dzwonów). Obecnie jest tylko jeden dzwon „Zygmunt”, o wadze 700 kg, konsekrowany w 1919 r. przez sufragana warszawskiego biskupa Stanisława Galla (od 1919 r. również pierwszego biskupa polowego Wojska Polskiego) - patrz wizerunek po prawej.

Cmentarz parafialny (istnieją przesłanki świadczące o tym, że na jego miejscu grzebano już w XVII w.) został w 1902 r. powiększony. W 1913 r. parafianie wystawili na jego środku krzyż dziękczynny za otoczenie miejsca nowym, ceglanym, istniejącym do dziś murem cmentarnym. Na cmentarzu znajduje się murowana kaplica grobowa rodziny hrabiów Grzymała-Potulickich oraz kwatera z grobami poległych w latach 1939-1945 (między innymi paru powstańców warszawskich). Poza murem cmentarnym znajduje się inna kwatera z mogiłami polskich żołnierzy z ziemi wileńskiej i grodzieńskiej, poległych w 1914 r.

Murowaną plebanię wybudował, na przełomie XIX i XX w., proboszcz Skarżyński. Uzyskał wsparcie metropolity warszawskiego abpa Wincentego Teofila Chościak Popiela, który często przyjeżdżał do naszej parafii na wypoczynek i którego dwa portrety znajdują się w kancelarii parafialnej probostwa (patrz tutaj>>).

Kościół, plebania i zabudowania kościelne ucierpiały w czasie I wojny światowej. W okolicy, w 1915 r., toczyły się przez 10 dni intensywne działania wojenne…

W 1965 r. parafię odwiedził i wizytował Prymas Tysiąclecia ks. Stefan kard. Wyszyński (z okazji przelania parafialnego dzwonu „Zygmunt”?).

21 listopada 2004 r. odnowiony pod kierunkiem konserwatora sztuki, p. Manueli Korneckiej, ołtarz główny w naszym kościele poświęcił Prymas Polski, Józef kard. Glemp.

Kościół posiada, oprócz ołtarza głównego, cztery boczne (postawione jeszcze w czasach odprawiania Mszy św. w rycie trydenckim, gdy nie istniało pojęcie Mszy św. koncelebrowanych i kapłani odprawiali Najświętszą Ofiarę także przy ołtarzach bocznych) oraz wiele wspaniałych, głównie barokowych, obrazów i dzieł sztuki, a także obrazy znanych mistrzów, takich jak Wojciech Gerson więcej >>.

Kapłani pracujący w naszej parafii opisani zostali tutaj>>…