MATKA BOŻA CZĘSTOCHOWSKA: kościół św. Zygmunta, Słomczyn; źródło: zbiory własneMATKA BOŻA NIEUSTAJĄCEJ POMOCYLOGO PORTALU

Rzymskokatolicka Parafia
pod wezwaniem św. Zygmunta
05-507 Słomczyn
ul. Wiślana 85
dekanat konstanciński
m. i gm. Konstancin-Jeziorna
powiat Piaseczno

św. ZYGMUNT: kościół św. Zygmunta, Słomczyn; źródło: zbiory własneśw. ZYGMUNT: XIX w., feretron, kościół św. Zygmunta, Słomczyn; źródło: zbiory własne

Historia parafii i kościoła p.w. św. Zygmunta w Słomczynie

ks. Jacek DZIKOWSKI: proboszcz w latach 2010-; źródło: www.swaleksander.plks. Jacek Dzikowski, obecny proboszcz. Lista znanych proboszczów TUTAJ

Historia parafii to nie zbiór uporządkowanych zdarzeń i prób ich interpretacji, syntez, uogólnień. To dziejąca się i ciągle odnawiająca historia zbawienia osób, które w swym pielgrzymowaniu do Pana, zahaczyły o ziemie objęte naszą parafią; osób, które prowadziły nas i prowadzą ku ponownemu spotkaniu z Chrystusem; Osób, które tu żyły, tu zadawały sobie najważniejsze pytania, i tu odpowiadały na nie pozostawiając ślad w kształcie polskiej kultury katolickiej i dziedzictwie materialnym. Przyjrzymy się im bliżej…

Ziemie naszej parafii musiały być zasiedlone już w czasach rzymskich, skoro w okolicach niedalekiego Czerska odnaleziono monety wybijane za rządów cesarzy Tytusa Flawiusza (łac. Titus Flavius Sabinus Vespasianus) (39 Rzym - 81, Raete)Marka Aureliusza Antoninusa (łac. Marcus Annius Aurelius Verus) (121, Rzym - 180, Vindobona), czyli na przełomie I i II w. Rzymianie ze swoimi legionami tu się nie zapuszczali, ale handlowe interesy cesarstwa dosięgnęły i nasze ziemie…

ARCHIDIAKONAT CZERSKI DIECEZJI POZNAŃSKIEJ X-XIII w.: ks. Józef NOWACKI; źródło: zasoby własneArchidiakonat czerski X-XIII w.

Parafia Słomczyn (dawniej – Cieciszew) jest najstarszą parafią w dekanacie konstancińskim i jedną z najstarszych w całej archidiecezji warszawskiej. Ks. prof. Józef Nowacki (1893, Mrocza - 1964, Poznań), autor monumentalnego dzieła „Dzieje archidiecezji poznańskiej”, były dyrektor archiwum archidiecezjalnego w Poznaniu (lata 1933-64), przypuszczał, iż powstała ona w początkach XIII w. (opracowana przez niego mapa archidiakonatu czerskiego diecezji poznańskiej z X-XIII w. - obok). Swą hipotezę opierał na fakcie, iż jednym z trzech patronów parafii, o których mowa na przestrzeni wieków, był św. Prokop, mnich benedyktyński z Bohemii, który został kanonizowany przez Innocentego III (1161, Gavignano - 1216, Perugia) w 1204 r. Jego kult szybko w tamtych czasach się rozszerzał, a trzeba pamiętać, że czeski ród przemyślidów miał wielkie wpływy w Polsce.

600-LECIE PARAFII: tablica pamiątkowa, miejsce pierwszego kościoła parafialnego, Cieciszew; źródło: zasoby własne600-lecie parafii, tablica pamiątkowa, Cieciszew

Ale to tylko hipoteza. Pierwszy znany z imienia proboszcz (pleban) to Bolesta - wiadomo, że na ziemiach naszej parafii działał w 1398 r. Ponieważ nie zachowały się zapisy o erygowaniu parafii przyjmuje się, iż jej oficjalne datowanie rozpoczyna się rok później, czyli w 1399 r. I taką datę umieszczono na pamiątkowej tablicy (kilka zdjęć - TUTAJ) w Cieciszewie, jednej z wiosek dzisiejszej parafii, leżącej w pradolinie Wisły, na placu, gdzie później wzniesiony został pierwszy kościół. Ciekawe, że na tej tablicy, wystawionej w 1999, na 600-lecie parafii, jako patronów parafii wymienia się - oprócz św. Zygmunta - także św. Rocha. Byłby on zatem trzecim patronem naszej parafii…

Wiadomo, że ów pierwszy kościół ufundował Mrościsław Cieciszewski (albo Cieciszowski), herbu Roch, w początkach XV w.  (rok 1412 wymieniony w późniejszym, pochodzą­cym z 1661 r. sprawozdaniu z wizytacji bpa Wojciecha Tolibowskiego (1607-1663), ordynariusza poznańskiego, jest zapewne nieprawidłowy, gdyż wymienia bpa Andrzeja Bnińskiego (1396 - 1479, Poznań) jako konsekratora, a który biskupem poznańskim został mianowany dopiero w 1438 r. W 1412 r. biskupem poznańskim był Wojciech Jastrzębiec (ok. 1362, Łubnice - 1436, Mnichowice), poźniejszy prymas Polski i Litwy). Drewniany kościół prawdopodobnie poświęcił biskup poznański Andrzej Łaskarz (1362-1426) z Gosławic, m.in. kanclerz królowej, św. Jadwigi Andegaweńskiej (1373/4, Buda - 1399, Kraków), i aktywny uczestnik - wygłosił tam co najmniej dwa kazania/mowy - soboru w Konstancji. Musiało to być zatem w latach 1414-26 r., gdy Łaskarz piastował urząd biskupi.

Od samego początku patronem był św. Zygmunt, król i męczennik, choć w późniejszych latach (w szczególności w czasie wizytacji w 1603 r.) jako patron wymieniany był też wspomniany już św. Prokop.

Związki z archidiecezją poznańską stają się oczywiste, jeśli pamiętać będziemy, iż diecezja warszawska – jako część archidiecezji poznańskiej - erygowana została dopiero w 1798 r., natomiast archidiecezja warszawska powstała dopiero w 1818 r. Do tego czasu parafia podlegała arcybiskupowi poznańskiemu…

Już w 1439 r. odwiedził parafię wspomniany bp Andrzej Bniński  (ten sam, który później w 1454 r. poświęcił kościół pw. św. Anny w Warszawie, dziś kościół akademicki), by rozstrzygnąć spór o lokalizację nowego kościoła i nowych domostw dla plebana, wikarego i innych usługujących w kościele. Oznaczałoby to, że stary kościół – a może tylko plebania? - uległ zniszczeniu (pożar, powódź? – Cieciszew leży wszak tuż nad Wisłą). Zdecydowano, że nowy kościół zostanie postawiony na miejscu starego. Wybudowano go w ciągu paru lat i już ok. 1441 r. bp Bniński go poświęcił.

W 1548 r. biskup poznański, Benedykt Izdbieński (1488 – 1553, Ciążeń), przeniósł święto patronalne, na prośbę plebana Jakuba Cieciszewskiego (i jego ojca Andrzeja), z niedzieli po św. Bartłomieju (24 sierpnia) na niedzielę po św. Mateuszu (święto liturgiczne św. Mateusza obchodzone jest w dzisiejszych czasach 21 września, a nasze święto - poświęcenia kościoła w Słomczynie – pod koniec października).

W 1580 r. do parafii należały 22 miejscowości, prawie wszystkie należące do rodu Pierzchałów (Cieciszewskich, Turowskich, Oborskich, a także – w 1439 r. – Czosnowkich).

W 1603 r. biskup poznański Wawrzyniec Goślicki (1530/8, Goślice - 1607, Ciążyń) (w kościele pw. św. Katarzyny na Służewie w Warszawie znajduje się tablica ku jego czci) wizytował kościół, naonczas jeszcze drewniany, pod wezwaniem św. Zygmunta i św. Prokopa. Kościół miał wówczas 6 ołtarzy i 2 kaplice z altariami lokalnych możnowładców, Oborskich i Cieciszewskich. Jedną ufundował w 1514 r. kasztelan wyszogrodzki, drugą zaś - miejscowy pleban i dziedzic Cieciszewa, Stanisław Cieciszewski, podkomorzy liwski.

Podczas najazdu szwedzkiego kościół został, jak znaczna większość polskich zabytków i kościołów, ograbiony. W tym potopie najeźdźcy zniszczyli także ołtarze…

Już 13.ix.1661 r. biskup poznański, wspomniany powyżej Wojciech Tolibowski, poświęcił w kościele cieciszewskim 3 nowe ołtarze.

W 1660 r. do parafii cieciszewskiej należało 29 miejscowości.

Wisła zawsze zagrażała parafiii, ale w XVIII w. zagrożenie musiało się stać na tyle poważne, że Franciszek Wielopolski (1658, Kraków – 1732, Kraków), Pan na Żywcu i Pieskowej Skale, wielkorządca krakowski, dziedzic dóbr w pobliskich Oborach, zdecydował się na wzniesienie nowego, murowanego kościoła wyżej, na Skarpie Wiślanej, w Słomczynie (budowa miała miejsce w latach 1719-1725) i zatroszczył się o przeniesienie tam siedziby parafii. Kościół został konsekrowany w 1737 r. przez biskupa poznańskiego Stanisława Józefa Hozjusza (1504, Kraków - 1579, Capranica) - patrz wizerunek po prawej.

Kościół w Cieciszewie już wtedy nie istniał - kolejna powódź spowodowała kolejną zmianę biegu Wisły, która znacząco przybliżyła się do Cieciszewa i podmyła mury kościoła. Trzeba było go zburzyć. Przez wiele lat parafia pozostała wówczas bez swej świątyni, o czym świadczą zapisy o ślubach z tego okresu: miały one miejsce w różnych wioskach parafii, tak jakby parafia była pozbawiona swej własnej świątyni…

W XIX w. kościół słomczyński co najmniej raz był odnawiany (w 1821 r.)

Na początku XX w. staraniem proboszcza ks. Wincentego Tymienieckiego (1871, Piotrków Trybunalski - 1934, Łódź), późniejszego pierwszego biskupa ordynariusza łódzkiego, ze wsparciem Elżbiety z Wodzickich Potulickiej, należącej do rodu Potulickich, który w XIX w. posiadał w okolicach rozległe dobra (między innymi tereny dzisiejszego Konstancina), dobudowane zostały dwie boczne nawy z prezbiterium, zakrystią i fasadą.

Dzwony konsekrował w 1892 r. biskup Kazimierz Ruszkiewicz (1836, Dzięciołówka - 1925, Warszawa), sufragan warszawski.

Murowaną dzwonnicę natomiast zbudowano w 1902 r. (niektóre źródła mówią o początkach dzwonnicy jeszcze w XVIII w., o czym świadczyłaby wcześniejsza konsekracja dzwonów). Obecnie jest tylko jeden dzwon „Zygmunt”, o wadze 700 kg, konsekrowany w 1919 r. przez sufragana warszawskiego bpa Stanisława Galla (1865, Warszawa - 1942, Warszawa) (od 1919 r.  również pierwszego biskupa polowego Wojska Polskiego) - patrz wizerunek po prawej.

Cmentarz parafialny (patrz TUTAJ)znajduje się u stóp Skarpy Wiślanej, poniżej kościoła. Istnieją przesłanki świadczące o tym, że na jego miejscu grzebano już w XVII w. Cmentarz został w 1902 r. powiększony. W 1913 r. parafianie wystawili na jego środku krzyż dziękczynny za otoczenie miejsca nowym, ceglanym, istniejącym do dziś murem ceglastym. Na cmentarzu znajduje się murowana kaplica grobowa rodziny hrabiów Grzymała-Potulickich (patrz TUTAJ) oraz kwatera z grobami poległych w latach 1939-1945 (m.in. paru powstańców warszawskich). Poza murem cmentarnym znajduje się inna kwatera z mogiłami polskich żołnierzy z ziemi wileńskiej i grodzieńskiej, poległych w 1914 r. (patrz TUTAJ)

Murowaną plebanię wybudował, na przełomie XIX i XX w., proboszcz Skarżyński. Uzyskał wsparcie metropolity warszawskiego, abpa Wincentego Teofila Chościak-Popiela (1825, Czaple Wielkie - 1912, Warszawa), który często przyjeżdżał do naszej parafii na wypoczynek i którego dwa portrety znajdują się na plebanii probostwa (patrz TUTAJ).

Kościół, plebania i zabudowania kościelne ucierpiały w czasie I wojny światowej. W okolicy, w latach 1914-15, toczyły się przez wiele dni (przez parę miesięcy przez parafię przebiegała linia frontu) intensywne działania wojenne. Po tamtych czasach, i poległych żołnierzach obu zmagających się stron, z których dużą część, jeśli nie większość - zarówno po stronie rosyjskiej jak i niemieckiej - stanowili Polacy bratobójczo stający do walki ze sobą, na terenie parafii pozostają aż trzy miejsca pamięci (więcej - TUTAJ)…

W 1965 r. parafię odwiedził i wizytował Prymas Tysiąclecia Stefan kard. Wyszyński (1901, Zuzela - 1981, Warszawa) (z okazji przelania parafialnego dzwonu „Zygmunt”?).

21 listopada 2004 r. odnowiony pod kierunkiem konserwatora sztuki, p. Manueli Korneckiej, ołtarz główny w naszym kościele poświęcił Prymas Polski, Józef kard. Glemp (ur. 1929, Inowrocław).

Kościół posiada, oprócz ołtarza głównego, cztery boczne (postawione jeszcze w czasach odprawiania Mszy św. w rycie trydenckim, gdy nie istniało pojęcie Mszy św. koncelebrowanych i kapłani odprawiali Najświętszą Ofiarę także przy ołtarzach bocznych) oraz wiele wspaniałych, głównie barokowych, obrazów i dzieł sztuki, a także obrazy znanych mistrzów, takich jak Wojciech Gerson (1831, Warszawa - 1901, Warszawa) - patrz TUTAJ.

18-19.iii.2012 r. parafię odwiedził, na czas 2-dniowej wizytacji duszpasterskiej, Kazimierz kard. Nycz (ur. 1950, Stara Wieś), arcybiskup metropolita warszawski. Reportaże zdjęciowe można znaleźć TUTAJ.

Kapłani pracujący w naszej parafii opisani zostali TUTAJ

źródła:
ks. Grzegorz Kalwarczyk, „Dekanat konstanciński w archidiecezji warszawskiej”, Kuria Metropolitalna Warszawska, Warszawa 2000
ks. Józef Nowacki, „Dzieje archidiecezji poznańskiej
Księga Parafialna 1967-