MATKA BOŻA CZĘSTOCHOWSKA: kościół św. Zygmunta, Słomczyn; źródło: zbiory własneMATKA BOŻA NIEUSTAJĄCEJ POMOCYLOGO PORTALU

Rzymskokatolicka Parafia
pod wezwaniem św. Zygmunta
05-507 Słomczyn
ul. Wiślana 85
dekanat konstanciński
m. i gm. Konstancin-Jeziorna
powiat Piaseczno

św. ZYGMUNT: kościół św. Zygmunta, Słomczyn; źródło: zbiory własneśw. ZYGMUNT: XIX w., feretron, kościół św. Zygmunta, Słomczyn; źródło: zbiory własne

Valid XHTML 1.0 Strict

św. MAGNUS ERLENDSSON z ORKADÓW
1076/80, wyspa Mainland (Orkady)? – ✟ 1115/8, wyspa Egilsay (Orkady)
męczennik

patron: Orkadów

wspomnienie: 16 kwietnia

wszyscy nasi święci
tutaj

Łącza do ilustracji (dzieł sztuki) związanych ze świętym:

  • św. MAGNUS ERLENDSSON z ORKADÓW - statua, kościół pw. św. Magnusa Męczennika, Londyn; źródło: www.geograph.org.uk
  • św. MAGNUS ERLENDSSON z ORKADÓW - rzeźba, fronton, katedra Nidaros - Nidarosdomen, Trondheim; źródło: en.wikipedia.org
  • św. MAGNUS ERLENDSSON z ORKADÓW - Oscar Paterson, witraż, katedra pw. św. Magnusa, Kirkwall, Orkady; źródło: www.orkney.com
  • św. MAGNUS ERLENDSSON z ORKADÓW - witraż, kościół pw. św. Magnusa Męczennika, Londyn; źródło: www.alamy.com
  • LEGENDA św. MAGNUSA ERLENDSSONA z ORKADÓW - witraż, kościół pw. św. Magnusa, Birsay, Orkady; źródło: www.birsay.org.uk
  • MĘCZEŃSTWO św. MAGNUSA ERLENDSSONA z ORKADÓW - obraz, współczesne wyobrażenie, katedra pw. św. Magnusa, Kirkwall, Orkady; źródło: www.scotiana.com
  • RELIKWIE św. MAGNUSA ERLENDSSONA z ORKADÓW - katedra pw. św. Magnusa, Kirkwall, Orkady; źródło: orkneyjar.com
  • RELIKWIE św. MAGNUSA ERLENDSSONA z ORKADÓW - tabliczka pamiątkowa, filar, katedra pw. św. Magnusa, Kirkwall, Orkady; źródło: www.northlinkferries.co.uk
  • RUINY KOŚCIOŁA pw. św. MAGNUSA - miejsce męczeństwa, wyspa Egilsay, Orkady; źródło: orkneyjar.com
  • KOŚCIÓŁ pw. św. MAGNUSA - Birsay, Orkady; źródło: www.birsay.org.uk
  • KATEDRA pw. św. MAGNUSA - Kirkwall; źródło: commons.wikimedia.org

Historia życia Magnusa Erlendssona, czyli Magnusa syna Erlenda, opowiedziana została w trzech sagach islandzkich: „Orkneyinga saga” (rozdziały 34‑57); „Magnús saga skemmri” oraz „Magnús saga lengri”. Do naszych czasów dotarły także dwie średniowieczne relacje łacińskie, w tym „Legenda de sancto Magno”. Nie przetrwała natomiast inna łacińska relacja, której fragmenty aliści włączone zostały do wspomnianej sagi „Magnús saga lengri”.

I na nich głównie oparta jest nasza wiedza o Magnusie.

Urodzić się miał w 1076/80 r., prawd. na głównej wyspie Orkadów (ang. Orkney Islands), archipelagu wysp na północ od wybrzeży Szkocji, czyli wyspie Mainland.

Był synem Erlenda syna Thorfinna (nor. Erlend Thorfinnsson), jarla (earla) — kontynentalny odpowiednik tego tytułu to hrabia — Orkadów, i Thory. Miał, według różnych źródeł, brata i dwie siostry albo dwóch braci i siostrę, oraz siostrę przyrodnią.

Ojciec, spokrewniony z norweskim rodem królewskim, zarządzał archipelagiem wraz ze swym bratem–bliźniakiem Pawłem (ang. Paul). Był chrześcijaninem — m.in. w latach 1060. odbył pielgrzymkę do Rzymu.

Wikingowie — a do nich zaliczali się antenaci władców Orkadów — żyli jednak z dużej mierze z rabunku, więc i Magnus w młodości uczestniczył zapewne w zbójeckich napadach na różne wyspy i siedliska na wyspach brytyjskich.

W 1098 r. Orkady podbił inny Wiking, król norweski Magnus III Bosy (nor. Magnus Berføtt Olavsson) (ok. 1070 – 1103) i obalił rządy Erlanda i Pawła, którzy odtąd znikają w mrokach historii, wysłani do Norwegii, gdzie zmarli. Jego celem było Królestwo Mann i Wysp (ang. Kingdom of the Isles), obejmujące wyspy na zachód od Szkocji i Anglii, w tym Hebrydy (ang. Hebrides)wyspę Man (ang. Isle of Man). Udał się się więc najpierw na Hebrydy, wyspy na zachodzie Szkocji, i zajął je, zostawiając swego nieślubnego syna, 8‑letniego wówczas Sigurda I Krzyżowca (nor. Sigurd I Magnusson Jorsalfare) (ok. 1090 – 1130, Oslo) jako władcę Orkadów. By zabezpieczyć się przed możliwym kontratakiem byłych władców wysp zabrał jednak ze sobą na Hebrydy Magnusa i syna Pawła, Haakona (nor. Haakon Paulsson). Magnus posługiwał królowi Magnusowi III jako jego skutilsvein, czyli coś w rodzaju szambelana.

Wspomniana „Orkneyinga Saga” notuje, że Magnus był uważany za bardzo religijnego i łagodnego człowieka. Wojowniczy Norwegowie taką postawę postrzegali oczywiście jako tchórzostwo, tym bardziej że Magnus odmówił wzięcia udziału w napadach na wyspę Anglesey przy wybrzeżu Walii, uznając, że niegodnym jest atakowanie miejsc, nad którymi panują chrześcijanie. Podczas bitwy w cieśninie Angleseyvi‑vii.1098 r., w której norwescy Wikingowie Magnusa III pokonali siły normańskie — zaledwie 32 lata po zdobyciu Anglii przez Normanów: w trakcie walki sam Magnus III miał zabić strzałem z kuszy przez szczelinę w hełmie dowódcę Normanów, Hugona (ang. Hugh) Montgomery, 2. hrabiego Shrewsbury — pozostać więc miał na łodzi śpiewając psalmy…

W konsekwencji Magnus przestał być traktowany przez norweskich Wikingów poważnie — może dzięki temu uniknął natychmiastowej zemsty króla. Podczas powrotu, gdy armada udała się z powrotem na północ i przepływała obok Szkocji Magnus miał uciec i w następnych latach przebywał na wygnaniu w Szkocji, rządzonej przez króla Edgara (ok. 1070 – 1107, Edynburg), syna św. Małgorzaty Szkockiej (ok. 1045, Węgry – 1093, Edynburg) — m.in. odnowicielki jednego z najstarszych i najważniejszych ośrodków religijnych Europy, założonego ok. 563 r. przez św. Kolumbnaa opactwa na wyspie Iona, u zachodnich wybrzeży Szkocji — mającej ścisłe związki, także rodzinne, z hrabiami Orkadów.

I wówczas, na dworze chrześcijańskich władców, przejść miał prawdziwą przemianę poznać i pokochać ChrystusaJego kościół. Przez jakiś czas prawd. przebywał też w Walii, na dworze u któregoś z biskupów, gdzie odbywał pokutę za grzechy młodości…

Istnieją też, głównie późniejsze, przekazy, że Magnus zawarł wówczas związek małżeński, prawd. z Ingarthą, ale oboje poczynili ślub czystości. Słowa, choć było to nie­łatwe, mieli dotrzymać…

Tymczasem w 1103 r. w bitwie z Irlandczykami Magnus III Bosy zginął i Sigurd I został obwołany — wspólnie ze swymi braćmi Eysteinem I Magnussonem (ok. 1088 – 1123, Hustad)Olafem (1099 – 1115, Nidaros) — królem Norwegii. Sigurd I przejął pałeczkę po swym ojcu i prowadził ekspansję na wyspy brytyjskie, natomiast Eystein I i Olaf pozostali w Norwegii. Sigurd I opuścił więc Orkady pozostawiając w 1105 r. Haakona namiestnikiem — w randze jarla — Orkadów.

I wówczas na Orkady wrócił Magnus i zgodnie z odwiecznymi zasadami zgłosił pretensje do ojcowizny — czyli udziału we władzy i posiadłości. Haakon oczywiście odmówił, ale gdy Magnus zwrócił się o wsparcie do króla Eysteina I, musiał ustąpić, bo jego patron, król Sigurd I odbywał właśnie — w ramach wypraw krzyżowych — pielgrzymkę do Jerozolimy. Eystein I ogłosił Magnusa jarlem i doprowadził do tego, że Magnus i Haakon rozpoczęli wspólne zarządzanie Orkadami.

Rządzili zgodnie. Do 1114/7 r.

Zwolennicy Haakona namówili go na próbę przejęcia całkowitej kontroli nad wyspami. Rozpoczęły się starcia. Obie zwaśniające się strony spotkały się więc na tradycyjnym zebraniu zwanym Thing, „zgromadzeniu wolnych mężczyzn”, w miejscu zwanym dziś Tingwall, w dawnej parafii Rendall, na głównej wyspie archipelagu Orkadów, Mainland. Nie doszło jednak do starcia — wynegocjowano porozumienie. By je dopracować obaj władcy postanowili się spotkać w najbliżsżą Wielkanoc na jednej z mniejszych wysepek, Egilsay, o obszarze ok. 6.5 km2, zamieszkiwanej w 2011 r. przez 26 osób…

By zabezpieczyć strony postawiono — i zagwarantowano uroczystą przysięgą — że każdy z władców uda się na spotkanie w towarzystwie tylko dwóch łodzi — langskipów (ang. longship), z załogami obsługującymi od 30 do 60 wioseł…

Magnus rzeczywiście pojawił się na dwóch łodziach. Dopływając do wyspy — morze było spokojne, wiatr słaby — żeglarze nagle uderzeni zostali przez sporą falę. Jak opowiada „Orkneyinga sagaMagnus przyjął to jako złowróźbny znak. Miał powiedzieć do swych wojowników: „Nie bez przyczyny jesteście zdziwieni. Zaiste, odczytuję to jako zapowiedź mojej śmierci”. Jego rycerze namawiali go na powrót, ale odmówił: „Jeśli miałbym wybór to wolałbym, bym stał się ofiarą złego niźli miałbym zło uczynić innym. Niech więc Bóg przebaczy memu krewnemu Haakonowi, jeśli planuje mnie zaatakować”…

Do Egilsay jednak dopłynęli. Byli pierwsi, ale wkrótce na horyzoncie ukazały się łódki Haakona — nie dwa longskipy a … osiem, z pełnymi załogami, po zęby uzbrojonymi…

Magnus próbował się ukryć. Schronił się w niewielkim kościółku i tam przetrwał noc. Rankiem następnego dnia uczestniczył we Mszy św. Później jednak został wraz ze swymi wojownikami wykryty i otoczony.

To, co się dalej stało, nie da się dokładnie zrozumieć bez pojęć, które do naszych czasów przeniosły isl. Íslendingasögur” (pl. Sagi islandzkie”) — najbardziej znane utwory literatury islandzkiej, opisujące wydarzenia na Islandii z IX‑XI w., z tzw. wieku sag”, pojęć, które łączyły w sobie zarówno czasy pogańskie jak i właśnie wówczas docierające do Islandii chrześcijaństwo. W przypadku Magnusa chodzi o pojęcia „honoru” i „dobrego imienia”…

Íslendingasögur”, acz opisujące dzieje Islandii, odzwierciedlały pojęcia i wartości, które wszystkie ludy północne — czyli także i Wikingowie — podzielały i które kształtowały ich społeczności. A więc także i Wikingów, którzy opanowali Orkady. A pojęcia te, w zakresie osobowych postaw, obejmowały przestrzeń od isl. drengskapr do isl. níðr, tłumaczonych zazwyczaj jako odpowiednio „honor” i „hańba — zaprzaństwo”…

Osoba, której postawę uzawano za drengskapr — zwana isl. Drengr, czyli w wolnym tłumaczeniu człowiek honoru — była podziwiana i szanowana. Na przeciwnym biegunie znajdowała się osoba, której czyny i postawę uznawano jako níðr — zwana isl. níðingr, czyli zaprzaniec — potępiana i odrzucana.

Cechą charakterystyczną ludzi honoru była odwaga.

Wśród czynów charakterystycznych, definiujących natomiast zaprzaństwo były tchórzostwo, zdrada, akty haniebne, takie jak zabójstwo krajana lub ludzi bezbronnych (na przykład kobiety), oraz złamanie złożonej przysięgi.

W czasach Magnusa, a więc na początku XII w., to pojęcia złagodzone zostały chrześcijańskim Dekalogiem, ale dobrze przystawały też do etosu rycerskiego panującego w ówczesny świecie chrześcijańskim, czyli ChristianitasMagnus był chrześcijaninem, był wierny Dekalogowi, wiedział więc, że Haakon przypływając na Egilsay łamie nie tylko zasady honoru Wikingów — łamiąc daną przysięgę i zdradzając — ale przede wszystkim grzeszy, łamiąc przykazania Boże

Wiedział też, jaki los jego samego czeka. Ale, co podkreślać ma „Orkneyinga saga”, czynił wszystko by uratować nieśmiertelną duszę Haakona. Nie chciał, by ten splamił się kolejnym łamaniem zasad — zabójstwem zarówno krajana jak i bezbronnego — stając się automatycznie isl. níðingr, czyli zaprzańcem.

Dlatego sam miał zaproponować trzy rozwiązania, które uchroniłyby osobiście Haakona przed złamaniem kolejny zasad honorowych.

Najpierw zapropował wyjazd do Rzymu bądź do Ziemi Świętej na pielgrzymkę, w intencji zadośćuczynienia za grzechy popełnione przez obu władców. Dodał, że byłby gotów złożyć przysięgę, że już nigdy nie powróci na Orkady. Propozycję odrzucono.

Następnie zaproponował, że wyjedzie z kilkoma swoimi ludźmi do Szkocji i tam pozostanie na wygnaniu, nawet w więzieniu, w jednym z tamtejszych zamków zarządzanych przez spokrewnionych władców. I ta propozycja została natychmiast odrzucona.

Więc Magnus zaproponował: „Oszpećcie mnie, okaleczcie w jakikolwiek sposób, ale nie zabierajcie mi życia — oślepcie mnie i zamknijcie w jakiejś piwnicy na wyspach”…

Haakon przychylił się do tej opcji ale większość jego wojowników zbuntowała się — mieli dość wspólnych rządów kilku władców. Jeden musiał ponieść śmierć.

Oczywiście musiał nim być Magnus

Magnus nie zaoponował. Powiedział tylko swoim wojownikom, by go nie bronili…

Chorąży Haakona, niejaki Ofeigr, odmówił wykonania wyroku. Wówczas wściekły Haakon zmusił swego kucharza, Lifolf. Ten też oponował, ale Magnus go uspokoił: „Nie bój się, bo czynisz to wbrew swej woli a ten, kto cię zmusza do tego aktu grzeszy bardziej”…

Sagi podają, że przed wykonaniem wyroku Magnus modlił się za dusze swych prześladowców. I za swoją…

Uklęknął, przeżegnał się i poprosił kata: „Stań obok i zadaj mi cios w głowę, bo nie wypada wielkiemu wodzowi być ściętym jak zwykły przestępca. Odwagi, biedaku, bo modliłem się do Boga za ciebie, by okazał ci miłosierdzie”…

Tak też się stało. Padł cios, po czym już leżącego ponownie — na żądanie Haakona — uderzył tym samym toporem…

Dziać się to miało 16.iv, tylko nie wiadomo, którego roku. Mówi się o 1115 r., ale tego roku Wielkanoc wypadała — według obowiązującego kalendarza juliańskiego — dwa dni później, bo 18.iv. Niektórzy w związku z tym mówią o 1118 r., gdy Wielkanoc wypadała 14.iv

Magnusa najpierw pochowano na miejscu mordu, na wyspie Egilsay, na kamienistym wybrzeżu, nie dozwalając na chrześcijański pochówek…

Szybko postać Magnusa otoczył wianuszek legend. Pierwszą chronologicznie miało być niezwykłe zazielenienie się soczystą trawą kamienistego, pokrytego mchem placu wokół miejsca pochówku Magnusa.

Później matka Magnusa, Thora, uzyskała pozwolenie Haakona na pochowanie w pierwszej katedrze na wyspach, zwanej ChristchurchBirsay w północno–zachodnim zakątku głównej wyspy Orkadów, czyli Mainland, założonej przez dziadka Magnusa, Thorfinna — dziś na jej miejscu prawd. znajduje się kościół pw. św. Magnusa należący do protestanckiego Kościoła Szkockiego (ang. Church of Scotland)

Odtąd — jak niesie „Orkneyinga saga” — wielu widzieć miało niezwykły blask bijący z grobu Magnusa a wokół unosić się miał „niebiański zapach”…

Szybko zaczęto mówić o innych niezwykłych wydarzeniach związanych z grobem Magnusa: cudownym odzyskaniu wzroku, cudownych wyleczeniach…

Świadkiem, a raczej obiektem, jednego z nich miał być — początkowo sceptyczny: „opowiadanie takich historyjek to herezja”, miał mawiać — ówczesny biskup Orkadów, Wilhelm Senex – Starszy (ang. William the Old) (zm. 1168). „Orkneyinga saga” podaje, że w pewnym momencie przebywając w katedrze w Birsay miał stracić wzrok, ale modląc się i upadając na grób Magnusa miał go w niezwykły sposób odzyskać…

I to on miał głównie przyczynić się do tego, iż już w 1135 r. Magnus uznany został za świętego — papieżem był wówczas Innocenty II (?, Rzym – 1143, Rzym). Dwa lata później, w 1137 r., również z jego inicjatywy siostrzeniec Magnusa, św. Rognvald (Ro­nald) (nor. Rognvald Kale Kolsson) (ok. 1103 – 1158, Caithness), zaczął budować nową, kamienną — z piaskowca — katedrę w Kirkwall pw. św. Magnusa. Choć ostateczny kształt katedra uzyskała wieki później, bo dopiero w 1450 r., to już 13.xii.1137 r. przeniesiono doń relikwie Magnusa.

A Haakon, po zabójstwie Magnusa, objął pełnię władzy nad Orkadami i wprowadził rządy terroru. Ale po paru latach odbył pielgrzymkę pokutną do Jerozolimy. Po powrocie rządził sprawiedliwie do śmierci w 1122/3 r. i zaskarbił sobie niejaką sympatię mieszkańców wysp…

św. Magnus miał także zapisać się w niezwykły sposób w dalszej historii Szkocji. A mianowicie w nocy z 22 na 23.vi.1314 r. miał się ukazać szkockiemu królowi, Robertowi I Bruce (1274, Turnberry Castle – 1329, Manor of Cardross) i przepowiedzieć zwycięstwo w mającej się odbyć bitwie. Dwudniowa bitwa pod Bannockburn, w której 9‑tysięczna armia szkocka pokonała dwu, a może i trzykrotnie większą, armię angielską okazała się jednym z najważniejszych starć w historii Szkocji, obiektem legend, dziesiątków utworów literackich i pieśni, emanacją dumy jednoczącej ten mały, ale jakże dumny naród…

Choć tradycyjnie Magnus uznawany był za świętego już, jak to wspomniano powyżej, od 1135 r. to formalnie jego kult potwierdził 11.vii.1898 r. papież Leon XIII (1810, Car­pineto – 1903, Watykan), w gronie 19 szkockich średniowiecznych świętych…

W czasach reformacji katedra pw. św. Magnusa w Kirkwall dostała się w ręce heretyckiego Kościoła Szkockiego i pozostaje w nich do dnia dzisiejszego. W 1919 r. natomiast, w jednym z filarów katedry, przypadkowo odsłonięto ukrytą wnękę, w której znajdowała się skrzynka z kośćmi, wśród nich czaszką z dużym ubytkiem.

Nie ma wątpliwości, że relikwie te należą do św. Magnusa — po badaniach złożono je z powrotem w odkrytej wnęce…

Dziś w Europie znajduje się 21 kościołów różnych wyznań pod wezwaniem św. Magnusa z Orkadów

Posłuchajmy XIII–wiecznego hymnu „Nobilis humilis” o św. Magnusie:

  • NOBILIS HUMILIS; źródło: www.youtube.com

Obejrzyjmy kilka filmików o katedrze pw. św. Magnusa w Kirkwall na Orkadach:

  • KATEDRA pw. św. MAGNUSA w KIRKWALL; źródło: www.youtube.com
  • KATEDRA pw. św. MAGNUSA w KIRKWALL; źródło: www.youtube.com
  • KATEDRA pw. św. MAGNUSA w KIRKWALL; źródło: www.youtube.com

Posłuchajmy współczesnego utworu „Rozeta św. Magnusa”:

  • ROZETA św. MAGNUSA - Ivan Drewer; źródło: www.youtube.com

Popatrzmy na mapę życia świętego:

  • GoogleMap

Opracowanie oparto na następujących źródłach:

polskich:

angielskich:

norweskich:

włoskich: